რა კავშირშია სიარულის დაწყების სიჩქარე სიკვდილის რისკთან? – ახალი კვლევის შედეგები
სულ უფრო მეტი სამეცნიერო მტკიცებულება აჩვენებს, რომ ხანდაზმული ადამიანის მოძრაობის მცირე დეტალებიც კი მნიშვნელოვან ინფორმაციას ატარებს ჯანმრთელობის შესახებ. ისრაელელი მეცნიერების ახალი კვლევის მიხედვით, არა მხოლოდ სიარულის სიჩქარე, არამედ ისიც, თუ რამდენად სწრაფად იწყებს ადამიანი პირველ ნაბიჯს, შესაძლოა დაკავშირებული იყოს სიცოცხლის ხანგრძლივობის რისკებთან.
კვლევა, რომელიც ხანდაზმულ ადამიანებზე ჩატარდა, აჩვენებს: მოძრაობის დაწყების დაგვიანება განსაკუთრებით მაშინ, როცა ადამიანი ერთდროულად კოგნიტიურ დავალებასაც ასრულებს, შესაძლოა ასოცირებული იყოს სიკვდილიანობის უფრო მაღალ მაჩვენებელთან.
კვლევის შედეგები, რომელშიც საშუალოდ 78 წლის ასაკის 120 ადამიანი მონაწილეობდა, Journal of Gerontology: Series A-ში გამოქვეყნდა.
მკვლევრებმა ყურადღება გაამახვილეს არა მხოლოდ ჩვეულებრივ სიარულზე, არამედ ე. წ. „ორმაგი დავალების“ სიტუაციაზე – როდესაც ადამიანს ერთდროულად უწევს მოძრაობის დაწყება და გონებრივი ამოცანის შესრულება.
მაგალითად, მონაწილეებს სთხოვდნენ, რეაგირება მოეხდინათ სიგნალზე და იმავე დროს დაეწყოთ ნაბიჯის გადადგმა, პარალელურად კი მარტივი კოგნიტიური დავალება შეესრულებინათ.
ასეთი სცენარი რეალურ ცხოვრებას უფრო ზუსტად ასახავს, რადგან ადამიანები იშვიათად მოძრაობენ იზოლირებულ, მშვიდ გარემოში – ისინი ლაპარაკობენ, ფიქრობენ, აკვირდებიან გარემოს და პარალელურად გადაადგილდებიან.
რა აჩვენა შედეგებმა
მკვლევრებმა დაადგინეს, რომ მოძრაობის დაწყების დაგვიანება „ორმაგი დავალების“ პირობებში სიკვდილიანობის უფრო მაღალ მაჩვენებელთან იყო დაკავშირებული.
სტატისტიკური მოდელების მიხედვით, დამატებით ყოველი 0.1 წამის დაგვიანებაზე სიკვდილიანობის რისკი დაახლოებით 28%-ით იზრდებოდა.
თუმცა მნიშვნელოვანია დავაზუსტოთ: ეს არ ნიშნავს, რომ ინდივიდუალურად პირველი ნაბიჯის 0.1 წამით დაგვიანება პირდაპირ ზრდის პირად რისკს. ეს არის სტატისტიკური კავშირი ჯგუფის დონეზე და არა ინდივიდუალური პროგნოზი.
კვლევამ ასევე აჩვენა, რომ იმ მონაწილეებს, რომლებიც მოგვიანებით გარდაიცვალნენ დაკვირვების პერიოდში, ხშირად აღენიშნებოდათ ნელი სიარული, ცუდი ბალანსი და ნაკლებად სტაბილური მოძრაობა.
რატომ შეიძლება იყოს „პირველი ნაბიჯი“ ასეთი მნიშვნელოვანი?
სიარულის დაწყება საკმაოდ კომპლექსური პროცესია. ტვინმა სწრაფად უნდა დაამუშაოს ინფორმაცია, შეინარჩუნოს ბალანსი, გააქტიუროს კუნთები და სხეულის წონა გადაანაწილოს.
ამ პროცესის შენელება შესაძლოა რამდენიმე პარალელურ ფაქტორს ასახავდეს, ესენია:
- კუნთოვანი ძალის შემცირება;
- ნერვული სისტემის ფუნქციის დაქვეითება;
- რეაქციის შენელება;
- კოგნიტიური ფუნქციის დასუსტება;
- ქრონიკული ტკივილი ან დაცემის შიში.
სწორედ ამიტომ თანამედროვე გერიატრია მოძრაობას განიხილავს, როგორც ერთიან „ჯანმრთელობის ინდიკატორს“, რომელიც ერთდროულად აერთიანებს ტვინის, კუნთების, გულ-სისხლძარღვთა სისტემისა და ბალანსის მდგომარეობას.
სიარულის სიჩქარე უკვე დიდი ხანია არის ჯანმრთელობის მაჩვენებელი
ეს კვლევა არ არის იზოლირებული აღმოჩენა. წლების განმავლობაში სხვა კვლევებიც ადასტურებს, რომ ხანდაზმულებში ნელი სიარული დაკავშირებულია:
- დაცემის მაღალ რისკთან;
- ჰოსპიტალიზაციის სიხშირესთან;
- დამოუკიდებლობის დაკარგვასთან;
- სიცოცხლის ხანგრძლივობის შემცირებასთან.
მაგალითად, ფართო მასშტაბის კვლევებმა (JAMA-ში გამოქვეყნებული მონაცემებით) აჩვენა, რომ სიარულის სიჩქარე ერთ-ერთი მარტივი, მაგრამ ძალიან ინფორმაციული კლინიკური ინდიკატორია.
რას ნიშნავს ეს პრაქტიკაში
ამ ტიპის კვლევების მთავარი გზავნილია ცვლილებების დროული შემჩნევა.
ექიმთან კონსულტაცია რეკომენდებულია, თუ ადამიანი ამჩნევს:
- მოძრაობის გაძნელებას ან არასტაბილურობას;
- ხშირ წაქცევას ან წაბორძიკებას;
- შესამჩნევად შენელებულ მოძრაობას;
- თავბრუს ხვევას ან სისუსტეს;
- მეხსიერების ან ყურადღების გაუარესებას.
პროფილაქტიკა ხშირად მოიცავს ფიზიკურ ვარჯიშს, ბალანსის ტრენინგს, ქრონიკული დაავადებების კონტროლს და, საჭიროების შემთხვევაში, ფიზიოთერაპიას.
ზემოთქმულიდან გამომდინარე, შეიძლება დავასკვნათ, რომ სიარულის დაწყების სიჩქარე შეიძლება იყოს ერთ-ერთი ადრეული ნიშანი ორგანიზმის საერთო მდგომარეობის შესახებ, თუმცა ის არ არის ინდივიდუალური „განაჩენი“ და სამედიცინო დიაგნოსტიკას არ ცვლის.
კვლევის მთავარი იდეა მარტივია: მცირე ცვლილებები მოძრაობაში ზოგჯერ პირველ სიგნალად გვევლინება, რომ ორგანიზმს მეტი ყურადღება სჭირდება – არა პანიკისთვის, არამედ პროფილაქტიკისთვის.
ნინო ხოშტარია
