როგორ ვზეიმობდით: დღესასწაულები, ტრადიციები და საოჯახო რიტუალები, რომლებიც თანდათან იკარგება

საქართველო ტრადიციებით მდიდარი ქვეყანაა. საუკუნეების განმავლობაში ჩამოყალიბებული წეს-ჩვეულებები, რიტუალები და დღესასწაულები ქართული იდენტობის განუყოფელი ნაწილი იყო და დღემდე რჩება, თუმცა თანამედროვე ცხოვრების რიტმმა, ურბანიზაციამ და გლობალიზაციამ ბევრი ტრადიცია გვერდზე გადადო. ზოგი მათგანი მხოლოდ ხანდაზმულთა მეხსიერებაში შემორჩა, ზოგი კი საერთოდ დაიკარგა თანამედროვე ქალაქურ ცხოვრებაში.

დღეს ქართული ოჯახები დღესასწაულებს სხვაგვარად აღნიშნავენ, ვიდრე ძველად. ადგილობრივი წეს-ჩვეულებები უნივერსალურმა ფორმატებმა ჩაანაცვლა, რეგიონული თავისებურებები კი თანდათან იშლება. ეს პროცესი გარდაუვალია, მაგრამ მნიშვნელოვანია გვახსოვდეს, რას ვკარგავთ და რა ღირებულებებს ვტოვებთ წარსულში. თაობათა შორის კავშირი სუსტდება და ეს ყველაზე დიდი დანაკარგია.

ქართული მრავალხმიანობა UNESCO-მ 2001 წელს კაცობრიობის ზეპირსიტყვიერი და არამატერიალური მემკვიდრეობის შედევრად გამოაცხადა, ხოლო 2008 წელს არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის წარმომადგენლობით ნუსხაში შეიტანა.

ეს აღიარება მნიშვნელოვანია, მაგრამ UNESCO-ს სიაში შეყვანა მხოლოდ სიმბოლური ნაბიჯია – რეალური შენარჩუნება ყოველდღიურ ცხოვრებაში ხდება, ოჯახებში, სოფლებში და საზოგადოებაში, სადაც ტრადიციები ცოცხლობს და თაობიდან თაობას გადაეცემა.

ქართული დღესასწაულების კალენდარი და მისი ტრანსფორმაცია

ქართული დღესასწაულების კალენდარი მართლმადიდებლურ, სახალხო და სახელმწიფო დღესასწაულებს აერთიანებს. საქართველოში წელიწადის განმავლობაში ათობით მნიშვნელოვან თარიღს ვზეიმობთ, თუმცა თითოეული მათგანის აღნიშვნის წესი თაობიდან თაობამდე იცვლება. რაც ოდესღაც სავალდებულო იყო და მთელი საზოგადოების მონაწილეობას მოითხოვდა, დღეს უბრალოდ არჩევითი გახდა ან საერთოდ დავიწყებას მიეცა.

ახალი წელი ყველაზე პოპულარული დღესასწაულია და, ამავდროულად, ყველაზე ტრანსფორმირებული. თანამედროვე საახალწლო ტრადიციები ძველისგან მკვეთრად განსხვავდება და ეს განსხვავება თვალსაჩინოა ყველა თაობისთვის. ნაძვის ხემ ჩიჩილაკი ჩაანაცვლა (თუმცა ბოლო წლებში ჩიჩილაკის ტრადიცია სულ უფრო და უფრო პოპულარული გახდა და ძველად უპირატესად დასავლეთ საქართველოს რამდენიმე რეგიონისთვის დამახასიათებელი ახალი წლის ატრიბუტი მთელ საქართველოში გავრცელდა; დღეს უკვე ნაძვის ხე და ჩიჩილაკი ოჯახების უმეტესობაში საახალწლო „ტანდემს“ ქმნიან), სანტა კლაუსმა – თოვლის ბაბუა, ხოლო საოჯახო სუფრებმა, ხშირ შემთხვევაში, რესტორნებში გადაინაცვლა. ბედის კვერების ცხობა, რომელიც ოჯახის თითოეული წევრს მომავალ წლის ავკარგიანობას მოასწავებდა, თითქმის დავიწყებას მიეცა. ცვლილებები, ზოგადად, გარდაუვალი და ბუნებრივია, მაგრამ ცუდია, როდესაც რაღაც უნიკალური იკარგება – ის, რაც მხოლოდ ქართულ ახალ წელს ახასიათებდა და სხვა ქვეყნებისგან განასხვავებდა.

აღდგომა ნართლმადიდებელი საქართველოსთვის უმთავრესი რელიგიური დღესასწაულია და ტრადიციები თითქმის მთლიანად შენარჩუნდა. ეკლესიაში ლიტურგია, კვერცხების შეღებვა, პასკის გამოცხობა და ოჯახური სადილი – ისევ ურყევი ტრადიციაა, თუმცა რეგიონული თავისებურებები, რომლებიც აღდგომის ზეიმს უნიკალურს ხდიდა ჩვენი ქვეყნის სხვადასხვა კუთხეში, თანდათან ქრება. იმერული, კახური, ქართლური მეგრული, გურული აღდგომა ერთმანეთისგან განსხვავდებოდა კერძებით, სიმღერებით და რიტუალებით – დღეს ეს განსხვავებები მინიმალურია და თითქმის ყველა კუთხეში ქალაქურ სტანდარტთან უნიფიცირებულია.

ქართული დღესასწაულების ძირითადი კატეგორიები

ქართული დღესასწაულები შინაარსისა და ტრადიციული მნიშვნელობის მიხედვით რამდენიმე ძირითად კატეგორიად იყოფა:

რელიგიური (საეკლესიო) დღესასწაულები:
აღდგომა, შობა, მარიამობა, კვირაცხოვლობა, ნათლისღება

წმინდანთა ხსენების დღეები და რელიგიურ-ხალხური დღესასწაულები:
ფერისცვალობა, გიორგობა, ბარბარობა, ნინოობა, წმინდა ილიას დღე (ილიობა), ალავერდობა, ლამარია.

სეზონური და სახალხო დღესასწაულები:
რთველი, ბერიკაობა, ჭიაკოკონობა, ყეენობა.

სახელმწიფო და სამოქალაქო დღესასწაულები:
ახალი წელი, დამოუკიდებლობის დღე, ქართული ენის დღე, დედის დღე, დიდგორობა…

საოჯახო და პირადი დღესასწაულები:
ქორწილი, ნათლობა, დაბადების დღე, სახელის დღე…

რეგიონული დღესასწაულები:
თბილისობა, გვირილობა (ქუთაისში), ათენგენობა (ამჟამად შემორჩენილია აღმოსავლეთ საქართველოს მთაში. ხევსურეთში და ხევში მას ათენგენობას ეძახიან, თუშეთში – ათნიგენობას), ბოლნისობა…

გიორგობა, როგორც საქართველოს მფარველი წმინდანის დღე, განსაკუთრებული მნიშვნელობისაა და წელიწადში ორჯერ აღინიშნება (6 მაისს და 23 თებერვალს). ძველად ყველა ეკლესიაში ზარები რეკავდა, ოჯახები იკრიბებოდნენ სადღესასწაულო სუფრასთან და წმინდა გიორგის სადღეგრძელოს წარმოთქვამდნენ. ლოცვა, ალაყაფის მოვლა და საზოგადოებრივი თავყრილობა – ეს ყველაფერი რიტუალის ნაწილი იყო. ზოგან გიორგობის ეკლესიებში ღამისთევით მიდიოდნენ ოჯახები. გიორგობა დღესაც ყველგან აღინიშნება, მაგრამ ის ინტენსივობა და საზოგადო მონაწილეობა, რაც ოდესღაც იყო, მნიშვნელოვნად შემცირდა.

სუფრა და სადღეგრძელოს კულტურა – ტრანსფორმაციის პროცესში

ქართული სუფრის კულტურა მსოფლიოში ცნობილია; ქართული სუფრა/თამადობის ინსტიტუტი საქართველოს ეროვნული არამატერიალური მემკვიდრეობის ნუსხაშია და პერიოდულად განიხილება, როგორც პოტენციური ნომინაცია UNESCO-ს არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის ნუსხაში წარსადგენად (UNESCO-ს არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის ნუსხაში შეტანილია „ქვევრის ღვინის დაყენების ქართული ტრადიცია)“, თუმცა ავთენტიკური სუფრის კულტურა დღეს იშვიათობაა და მხოლოდ განსაკუთრებულ შემთხვევებში გვხვდება. თამადობის ხელოვნება, სადღეგრძელოების თანმიმდევრობა და სტუმართმოყვარეობის ეტიკეტი – ეს ყველაფერი გამარტივდა ან დავიწყებას მიეცა თანამედროვე ცხოვრების რიტმში, სადაც დროის დეფიციტი მუდმივი პრობლემაა.

ტრადიციული სუფრა საათობით გრძელდებოდა და მას თავისი დრამატურგია ჰქონდა, რომელსაც თამადა მართავდა. სადღეგრძელოები გარკვეული თანმიმდევრობით წარმოითქმებოდა: ღმერთის, სამშობლოს, მშობლების, გარდაცვლილების, შვილების, სტუმრების, მეგობრობის, სიყვარულის. თითოეულ სადღეგრძელოს თავისი ფილოსოფია და სიღრმე ჰქონდა – ეს იყო არა უბრალოდ სმა, არამედ საუბარი ცხოვრებაზე, ღირებულებებსა და ადამიანურ ურთიერთობებზე. დღეს ეს რიტუალი ხშირად ფორმალობამდეა დასული – რამდენიმე სტანდარტული სადღეგრძელო და სწრაფი სადილი, რის შემდეგაც ყველა თავის საქმეს უბრუნდება.

რეგიონების მიხედვით სუფრის/პურობის თავისებურებები, რომლებიც თანდათან ქრება:

• რეგიონული სუფრის თავისებურებები, რომლებიც თანდათან ქრება:
  ● კახური სუფრა – დინჯი, ღვინის კულტურაზე ორიენტირებული, ხანგრძლივი და გააზრებული სადღეგრძელოებით;
  ● იმერული სუფრა – მხიარული და მუსიკალური, სადაც სიმღერა და იუმორი განუყოფელი ნაწილი იყო;
  ● მეგრული სუფრა – უხვი და ემოციური, სტუმრის გამასპინძლების უაღრესი გულუხვობით გამორჩეული;
  ● გურული სუფრა – განსაკუთრებული იუმორითა და ორიგინალური, ხშირად ირონიული სადღეგრძელოებით გამორჩეული;
  ● სვანური სუფრა – არქაული რიტუალებითა და უნიკალური კერძებით, რომლებიც საქართველოს სხვა კუთხეებში არ გვხვდება;
  ● რაჭული სუფრა – გამორჩეული ცერემონიულობით, რომელიც ადგილობრივი ღვინის კულტურისა და ხვანჭკარის ტრადიციასთან მჭიდრო კავშირში ჩამოყალიბდა.

დღეს ეს თავისებურებები მხოლოდ სოფლებში შეიძლება შეგხვდეთ და ისიც იშვიათად – ქალაქებში ყველაფერმა საერთო სახე და სტანდარტული ფორმატი მიიღო.

დროსთან ერთად სტუმართმოყვარეობის კულტურაც იცვლება. ოდესღაც სტუმარს ღვთის მოვლენილად მიიჩნევდნენ (ქართველებისთვის ფორმულა „სტუმარი ღვთისაა“ ლამის მე-11 მცნება იყო) და მასპინძლობა უმაღლეს პატივად ითვლებოდა. სახლის კარები ყველასთვის ღია იყო და უცნობ სტუმარსაც კი საუკეთესო ადგილს უთმობდნენ. დღეს ადამიანები უფრო ხშირად რესტორნებში ხვდებიან ერთმანეთს, რაც თანამედროვე ცხოვრებაში უფრო კომფორტულია და დროს ზოგავს, მაგრამ ის სითბო და ინტიმურობა, რაც საოჯახო სუფრას ახასიათებდა, სამწუხაროდ, იკარგება.

რეგიონული ტრადიციები და მათი გადარჩენის პრობლემა

საქართველოს თითოეულ კუთხეს უნიკალური ტრადიციები ჰქონდა, რომლებიც ზოგან ჯერ კიდევ შემორჩენილია, თუმცა გაქრობის საფრთხის ქვეშაა. ხევსურეთი, თუშეთი, სვანეთი, გურია, იმერეთი, კახეთი – ყველა რეგიონი განსხვავებულად ზეიმობდა, განსხვავებულად იმოსებოდა და განსხვავებულად ცხოვრობდა. ურბანიზაციამ და მიგრაციამ ეს მრავალფეროვნება საფრთხის ქვეშ დააყენა და პროცესი დღესაც მზარდი ტემპით გრძელდება.

სვანური ტრადიციები ყველაზე არქაულია და, ამავდროულად, ყველაზე დიდი საფრთხის ქვეშაა. ლამარია, ლიფანალი და სხვა სვანური დღესასწაულები წარმართულ ფესვებს ინარჩუნებს და უნიკალურია მთელი კავკასიის მასშტაბით. თუმცა სვანეთის დაცლამ – ახალგაზრდების წასვლამ დედაქალაქ თბილისში და საზღვარგარეთ – ამ ტრადიციების მომავალი საეჭვო გახადა. ვინ გადასცემს ცოდნას შემდეგ თაობას, თუ სოფლებში მხოლოდ ხანდაზმულები რჩებიან? ვინ იმღერებს სვანურ პოლიფონიურ სიმღერებს, თუ ახალგაზრდებს აღარ ესმით სვანური ენა და არ იციან სვანური მელოდიები?

გაქრობის საფრთხის წინაშე მყოფი ტრადიციები მოიცავს:

• ხევსურული მაყრობა და ხატობები, რომლებიც უძველეს წარმართულ რიტუალებს ინარჩუნებდა;
• სვანური რიტუალური სიმღერები და პოლიფონია, რომელიც VIII საუკუნეს უკავშირდება;
• თუშური საქორწილო ცერემონიები და საზოგადოებრივი რიტუალები;
• გურული კალანდობა და ჩიჩილაკის კეთების ხელოვნება;
• ფშავური ხატობები და საწირავი (რიტუალური მსხვერპლშეწირვა);
• რაჭული რთვლის ტრადიციები და ხვანჭკარის ღვინის კულტურა.

თუშეთის მაგალითი განსაკუთრებით ნიშანდობლივი და საგანგაშოა. რეგიონი მხოლოდ ზაფხულში არის დასახლებული მაღალმთიანი გზის სეზონურობის გამო, რაც ტრადიციების თაობიდან თაობაზე გადაცემას მნიშვნელოვნად ართულებს. თუშური ქორწილი, თუშური გლოვა, თუშური დღესასწაულები – ეს ყველაფერი კოლექტიურ მეხსიერებაში ნარჩუნდება, თუმცა პრაქტიკაში სულ უფრო იშვიათად სრულდება. ზამთარში, როდესაც თუშები თბილისში ან ალვანში ცხოვრობენ, ტრადიციული რიტუალების შესრულება ხშირად შეუძლებელი ხდება როგორც გეოგრაფიული, ისე სოციალური გარემოს გამო.

ციფრული ეპოქა ორმაგ ეფექტს ახდენს ტრადიციებზე და ეს პარადოქსია. ერთი მხრივ, ტექნოლოგიები ტრადიციების დოკუმენტირებას აადვილებს – ვიდეოჩანაწერები, აუდიოარქივები, ონლაინ მუზეუმები საშუალებას იძლევა, შეინახო ის, რაც სხვაგვარად დაიკარგებოდა. მეორე მხრივ, ახალგაზრდები ტრადიციულ გართობას ციფრულით ცვლიან და ეს ბუნებრივი პროცესია. საღამო სუფრასთან ოჯახთან ერთად თუ სმარტფონთან მარტო – ეს არჩევანი ხშირად ციფრულის სასარგებლოდ წყდება. ონლაინ პლატფორმები, როგორიცაა, მაგალითად, ონლაინ კაზინო Wincraft, თანამედროვე გართობის ნაწილია, მაგრამ ისინი ვერასდროს ჩაანაცვლებენ ოჯახურ კავშირს და თაობათა შორის კომუნიკაციას, რომელიც ტრადიციების გადაცემის ერთადერთი რეალური საფუძველია.

საოჯახო რიტუალები: ქორწილი, ნათლობა და გლოვა

საოჯახო რიტუალები ქართული კულტურის საფუძველია და ყველაზე მეტად სწორედ ისინი განიცდიან ტრანსფორმაციას თანამედროვე სამყაროში. ქორწილი, ნათლობა, გლოვა – ეს მოვლენები საუკუნეების განმავლობაში აერთიანებდა ოჯახებს და თაობებს აკავშირებდა. დღეს ეს რიტუალები გამარტივდა და ხშირად მხოლოდ ფორმალობად იქცა, რადგან თავისი სიღრმე და მნიშვნელობა დაკარგა.

ქართული ქორწილი ოდესღაც რამდენიმე დღე გრძელდებოდა და მასში მთელი სოფელი ან უბანი მონაწილეობდა. მაყრობა, საქორწილო სიმღერები, რიტუალური ცეკვები, პატარძლის გამოსყიდვა – თითოეულ ეტაპს თავისი მნიშვნელობა და სიმბოლიკა ჰქონდა. ეს იყო არა მხოლოდ ორი ადამიანის შეერთება, არამედ ორი ოჯახის, ორი გვარის გაერთიანება საზეიმო რიტუალით. დღეს ქორწილი ერთდღიან ბანკეტად შემცირდა. რესტორანი, ფოტოგრაფი, ვიდეოგრაფი, დიჯეი – სტანდარტული ფორმატი, რომელიც რეგიონული თავისებურებების გარეშეა და ყველა ქორწილი ერთმანეთს ჰგავს ვიზუალურად და შინაარსობრივად.

ტრადიციული საქორწილო რიტუალები, რომლებიც თანდათან იკარგება:

• მაყრიონის შერჩევა და მათი სპეციფიკური მოვალეობები მთელი ცერემონიის განმავლობაში;
• პატარძლის გამოსყიდვა და თამაშობანი ნათესავებს შორის, რაც დრამატურგიულ ელემენტს ქმნიდა;
• პატარძლის გამოყვანა და დედ-მამის მიერ დალოცვა ტრადიციული ფორმულებით;
• თეთრი ცხენით ან მორთული ურმით სიარული სოფელში;
• საქორწილო სუფრა სპეციფიკური სადღეგრძელოებითა და სიმღერებით;
• ნეფე-პატარძლის გაცილება ახალ სახლში მრავალრიცხოვანი რიტუალებით.

გლოვის ტრადიციებიც მნიშვნელოვნად შეიცვალა და ეს ალბათ ყველაზე მტკივნეული ცვლილებაა. 40-დღიანი გლოვის ციკლი, ქელეხი, პანაშვიდი, შავის ტარება – ეს რიტუალები შემოკლდა და გამარტივდა. თანამედროვე ცხოვრების რიტმი ხანგრძლივ გლოვას ვერ იტანს ეკონომიკური და სოციალური მიზეზების გამო. ადამიანები მალე უბრუნდებიან სამსახურს და ტრადიციული მხარდაჭერის სისტემა, როცა გლოვის პერიოდში ოჯახს მთელი საზოგადოება ეხმარებოდა საკვებით, ფინანსურად და ემოციურად, სუსტდება.

გლოვის ტრადიციული ციკლი ქართულ კულტურაში მოიცავდა:

• დაკრძალვის დღე – ქელეხი და მიცვალებულის მოხსენიება;
• მესამე დღე – პანაშვიდი და ახლობლების შეკრება;
• მეშვიდე დღე – მიცვალებულის მოსახსენებელი პანაშვიდი (ზოგ შემთხვევაში მცირე სუფრა);
• მეორმოცე დღე – მნიშვნელოვანი მოსახსენებელი დღე, რომელსაც განსაკუთრებული რიტუალური დატვირთვა ჰქონდა;
• წლისთავი – საფლავის მონახულება და ოჯახის წრეში მიცვალებულის მოხსენიება;
• რელიგიური მოსახსენებელი დღეები – საეკლესიო კალენდრის მიხედვით დაწესებული მიცვალებულთა ხსენების შაბათები და სხვა მოსახსენებელი თარიღები.

საოჯახო კავშირები სუსტდება და ეს ქართული საზოგადოების ფუნდამენტური ცვლილებაა, რომელიც შორს მიმავალ შედეგებს მოიტანს.

ნათლობის ტრადიციებიც ტრანსფორმაციას განიცდის. ნათლიის როლი, რომელიც ოდესღაც მეორე მშობლის ტოლფასი იყო და სიცოცხლის ბოლომდე პასუხისმგებლობას გულისხმობდა ნათლულზე, დღეს ხშირად ფორმალობამდეა დაყვანილი. ნათლია საჩუქარს აძლევს ნათლულს დაბადების დღეზე და ამით თითქმის ამოიწურება მათი კავშირი ყოველდღიურ ცხოვრებაში.

რა შეიძლება გაკეთდეს ტრადიციების შესანარჩუნებლად

ტრადიციების დაკარგვა გარდაუვალი არ არის – სხვა ქვეყნების გამოცდილება ამის ნათელი მაგალითია. მაგ., იაპონია, საფრანგეთი, იტალია, ესპანეთი აჩვენებენ, რომ კულტურული მემკვიდრეობის შენარჩუნება შესაძლებელია თანამედროვე ცხოვრების რიტმშიც, თუ ეს არის სახელმწიფოსა და საზოგადოების პრიორიტეტი. საქართველოსაც აქვს რესურსი და მოტივაცია – საჭიროა მხოლოდ სისტემური მიდგომა და საზოგადოებრივი ნება, რომ ეს ცოდნა არ დაიკარგოს. მნიშვნელოვანია, რომ 2011 წლიდან 2020 წლის მარტამდე საქართველოს არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობათა რეესტრში დარეგისტრირდა 50 ელემენტი. ამ პერიოდს მოჰყვა სხვა ტრადიციების ოფიციალური აღწერა და რეგისტრაცია, რაც მიუთითებს, რომ საქართველოს რეესტრი აქტიურად გაგრძელებს განვითარებასაც და ახალი კულტურული ელემენტების შეტანის ტრენდი არ შეჩერებულა.

განათლება პირველი და უმთავრესი ნაბიჯია ამ მიმართულებით. სკოლებში ქართული ტრადიციების სწავლება, რეგიონული კულტურის პოპულარიზაცია და თაობათაშორისი დიალოგის წახალისება – ეს ყველაფერი შეიძლება სახელმწიფო პოლიტიკის ნაწილი გახდეს და უკვე ნაწილობრივ არის კიდეც. ბავშვებმა უნდა იცოდნენ არა მხოლოდ ისტორიული თარიღები, არამედ ის, როგორ ცხოვრობდნენ მათი წინაპრები, რას ზეიმობდნენ და როგორ ზეიმობდნენ.

ტრადიციების შენარჩუნების კონკრეტული და რეალისტური გზები:

• საგანმანათლებლო პროგრამები სკოლებსა და უნივერსიტეტებში ეთნოგრაფიისა და ფოლკლორის შესახებ;
• რეგიონული ფესტივალების მხარდაჭერა და სახელმწიფო დაფინანსება რეგულარულ საფუძველზე;
• ხანდაზმულთა ცოდნის დოკუმენტირება ვიდეო და აუდიოფორმატში ეროვნული არქივისთვის;
• საოჯახო ტრადიციების პოპულარიზაცია მედიაში და სოციალურ ქსელებში თანამედროვე ფორმატით;
• კულტურული ტურიზმის განვითარება ავთენტიკური გამოცდილებით და არა ინსცენირებით;
• ახალგაზრდების აქტიური ჩართვა კულტურულ ღონისძიებებში და ფოლკლორულ ანსამბლებში.

ოჯახის როლი გადამწყვეტია და ვერაფერი ჩაანაცვლებს პირდაპირ კავშირს თაობებს შორის. ბებია-ბაბუების ცოდნა შვილიშვილებს უნდა გადაეცეს პირდაპირი კომუნიკაციით, ერთად გატარებული დროით. ეს არ ხდება ავტომატურად – საჭიროა შეგნებული ძალისხმევა და დროის გამოყოფა. საოჯახო სადილები, დღესასწაულების ერთად აღნიშვნა, ისტორიების მოყოლა, ძველი ფოტოალბომების ნახვა, რეგიონული სიმღერების სწავლა – ეს მარტივი ქმედებები ტრადიციების გადაცემის საფუძველია და ყველასთვის ხელმისაწვდომია.

საზოგადოებრივი ორგანიზაციებიც მნიშვნელოვან როლს ასრულებენ ამ პროცესში. ფოლკლორული ანსამბლები, ეთნოგრაფიული მუზეუმები, კულტურული ცენტრები – ისინი ტრადიციების ცოცხალი მატარებლები არიან და მათ გარეშე ბევრი რამ დაიკარგებოდა. მათი მხარდაჭერა და დაფინანსება აუცილებელია, რადგან მარტო ენთუზიაზმი საკმარისი არ არის გრძელვადიანი შენარჩუნებისთვის.

ქართული ტრადიციები საუკუნეების განმავლობაში ყალიბდებოდა და ისინი ქართველთა იდენტობის, ღირებულებებისა და მსოფლმხედველობის ანარეკლია. დღეს ეს მემკვიდრეობა საფრთხის წინაშეა – არა იმიტომ, რომ ვინმე მიზანმიმართულად ანგრევს, არამედ იმიტომ, რომ თანამედროვე ცხოვრება სხვა რიტმს კარნახობს და სხვა პრიორიტეტებს გვაჩვენებს. თუმცა იმედის საფუძველიც არსებობს. ახალგაზრდებში ინტერესი ტრადიციებისადმი იზრდება, ფოლკლორული ფესტივალები პოპულარობას იძენს. რეგიონული კულტურა ტურიზმის განვითარებასთან ერთად ახალ ყურადღებას იპყრობს. მთავარია, ეს ინტერესი ზედაპირული არ დარჩეს და ღრმა გაგებამდე მივიდეს – რომ ადამიანებმა არა მხოლოდ ნახონ ტრადიციები მუზეუმში ან ფესტივალზე, არამედ იცხოვრონ მათით ყოველდღიურად.

ყოველი ოჯახი შეიძლება ტრადიციების მატარებელი გახდეს და ეს არჩევანია, რომელიც ყველას შეუძლია გააკეთოს. არ არის საჭირო გრანდიოზული ღონისძიებები – საკმარისია მცირე, მაგრამ მუდმივი ნაბიჯები. საოჯახო რეცეპტების გადაცემა შვილებს, ძველი ფოტოების ნახვა ერთად, ბებია-ბაბუების ისტორიების მოსმენა და ჩაწერა, რეგიონული სიმღერების სწავლა, დღესასწაულების ტრადიციული აღნიშვნა – ეს ყველაფერი ტრადიციების შენარჩუნებაა. და ეს მხოლოდ ჩვენს ხელშია.

ნუცა ყაველაშვილი