დედამიწის შიდა ბირთვის ცვლილება: რა ხდება ჩვენი პლანეტის გულში და უნდა გვაწუხებდეს თუ არა ეს პროცესი

ბოლო ორი ათწლეულის განმავლობაში შესაძლოა დედამიწის შიდა ბირთვის ფორმა და დინამიკა შეიცვალა – ასეთ დასკვნამდე მივიდა საერთაშორისო მეცნიერთა ჯგუფი, რომელმაც სეისმური ტალღების მრავალწლიანი მონაცემები გააანალიზა. კვლევა კიდევ ერთხელ გვახსენებს, რამდენად ცოცხალი და დინამიკურია პლანეტა, რომელზეც ვცხოვრობთ – მისი ყველაზე ღრმა ფენების ჩათვლით.

რა არის დედამიწის შიდა ბირთვი?

დედამიწის შიდა ბირთვი პლანეტის ყველაზე ღრმა ნაწილია და მისი ზედაპირიდან დაახლოებით 5 100 კილომეტრის სიღრმეზე მდებარეობს. ის, ძირითადად, რკინისა და ნიკელისგან შედგება და უკიდურესად მაღალი წნევისა და ტემპერატურის პირობებში არსებობს. მიუხედავად ამისა, ბირთვი მყარია – სწორედ ეს პარადოქსი ხდის მას მეცნიერებისთვის განსაკუთრებით საინტერესო ობიექტად.

რა აღმოაჩინეს მეცნიერებმა?

კვლევის ავტორებმა, პროფესორ ჯონ ე. ვიდეილის (University of Southern California) ხელმძღვანელობით, 168 ძლიერი მიწისძვრის შედეგად გავრცელებული სეისმური ტალღები შეისწავლეს და მათი ანალიზით დაასკვნეს, რომ შიდა ბირთვი:

• პერიოდულად რამდენიმე კილომეტრით გადაადგილდება;
• დაახლოებით ექვს წელიწადში ერთხელ იცვლის პოზიციას;
• ბოლო წლების განმავლობაში დედამიწის ზედაპირთან შედარებით უფრო ნელა ბრუნავს.

განსაკუთრებით საინტერესოა ის ფაქტი, რომ მეცნიერთა შეფასებით, 2010 წლის შემდეგ შიდა ბირთვის ბრუნვა საგრძნობლად შენელდა.

იცვლის თუ არა ბირთვი ფორმას?

სეისმური ტალღების ცვლილებები შესაძლოა აიხსნას არა მხოლოდ ბრუნვის სიჩქარის ცვლილებით, არამედ ბირთვის დეფორმაციით ან მისი მასალის ტრანსფორმაციით. მკვლევრები ვარაუდობენ, რომ შიდა ბირთვის საზღვარი შესაძლოა განუწყვეტლივ დეფორმირდებოდეს, – ძალიან ნელა, მაგრამ მუდმივად იცვლიდეს ფორმას.

ასევე განიხილება უფრო იშვიათი, ე. წ. „ეგზოტიკური“ პროცესებიც – მაგალითად, დნობის მცირე გამონაბოლქვები, რომლებიც ბირთვისა და გარე ფენების ურთიერთქმედების შედეგად შეიძლება წარმოიქმნას.

რა იწვევს ამ პროცესებს?

მეცნიერები ამ ცვლილებებს უკავშირებენ:

• შიდა ბირთვისა და მანტიის ურთიერთქმედებას;
• პლანეტის შიგნით მოქმედ გრავიტაციულ და თერმულ ძალებს;
• დედამიწის მაგნიტური ველის ფორმირებასთან დაკავშირებულ პროცესებს.

აღსანიშნავია, რომ შიდა ბირთვის მოძრაობა და დინამიკა პირდაპირ უკავშირდება დედამიწის მაგნიტურ ველს, რომელიც, თავის მხრივ, სიცოცხლეს იცავს მზის მომაკვდინებელი გამოსხივებისგან.

უნდა გვაწუხებდეს თუ არა ეს აღმოჩენა?

ამ კითხვაზე მოკლე პასუხია: არა. მეცნიერები ხაზგასმით აღნიშნავენ, რომ შიდა ბირთვში მიმდინარე ეს ცვლილებები ძალიან ნელია და ადამიანებისთვის უშუალო საფრთხეს არ წარმოადგენს, თუმცა მათი შესწავლა მნიშვნელოვანია იმის გასაგებად, როგორ მუშაობს ჩვენი პლანეტა გრძელვადიან პერსპექტივაში.

რა იქნება შემდეგ?

კვლევის ავტორები ამბობენ, რომ საჭიროა დამატებითი დაკვირვებები და უფრო ზუსტი მოდელები, რათა საბოლოოდ დადგინდეს – ნამდვილად იცვლის თუ არა დედამიწის შიდა ბირთვი ფორმას და რა გავლენა შეიძლება ჰქონდეს ამას პლანეტის მომავალზე.

ერთი რამ კი აშკარა და ნათელია: დედამიწა არ არის უბრალოდ ქვის მრგვალი სტატიკური მასა – ის ცოცხალი სისტემაა, რომლის გული მუდმივად დინამიკაშია.

ნინო ხოშტარია

ამავე თემაზე: დედამიწის შიდა მყარი ბირთვი გაჩერდა და თანდათან იწყებს უკუმიმართულებით ბრუნვას

დედამიწის შიდა მყარი ბირთვი გაჩერდა და თანდათან იწყებს უკუმიმართულებით ბრუნვას